Religie w Egipcie

               Spośród wielu luźnych plemion i szczepów jeden człowiek scementował naród… przedtem, nigdy niezjednoczony… i stworzył jednolite państwo, w kraju będącym dotychczas tylko geograficzną nazwą… ustanowił religię nieskomplikowaną, bez rozbudowanych formuł i zasad legalistycznych, łatwą dla prostych ludzi… Sam, nie będąc człowiekiem wykształconym stworzył podwaliny zwartej doktryny…

Islam... od zarania dziejów religii...

                Wśród wielkich uniwersalistycznych religii ludzkości najmłodszą (powstałą około VII wieku n.e.) jest właśnie islam. Termin ten dosłownie oznacza „poddanie” - poddanie się Allachowi, czyli Bogu. Religia ta, jest jedną z najbardziej jasnych i prostych, jednocześnie słynie ze stanowczości i konserwatyzmu jakiego wymaga się od wyznawców. Jest to religia ściśle monoteistyczna, co oznacza otaczanie czcią jednego i jedynego wszechmocnego Boga. Dziś islam wyznaje ponad sześćset milionów ludzi na całym świecie, choć najwięcej wiernych znajduje się w Afryce i Azji. Jej wyznawcy „muslimuna”, czyli poddani, tworzą więc drugą co do liczby, po chrześcijaństwie, religię światową.   Początki islamu wiążą się z surowymi obszarami Półwyspu Arabskiego, to dlatego w pierwszym etapie jego rozwoju widoczne są w nim tak silnie narodowe elementy arabskie. Z racji „młodości” religii można prześledzić jej powstanie z dokładnością znacznie większą niż innych wielkich systemów religijnych. Religioznawcy dysponują rozleglejszą wiedzą o życiu i działalności Muhammada, niż o założycielach innych religii jak choćby o Buddzie czy Jezusie. Muhammad (w Europie powszechnie znany jako Mahomet), uważany za wysłannika Bożego, jest centralną postacią islamu. Źródłem wiadomości o jego życiu jest hadis (ar. al-hadith), czyli ujęte w krótkich opowiadaniach jego wypowiedzi i czyny, które z czasem stały się wzorem działania dla całej gminy muzułmańskiej. Proces zbierania opowiadań, a tym samym ukształtowania się tradycji muzułmańskiej, został zapoczątkowany dopiero wiele lat po śmierci Proroka. To właśnie w wyniku zebrania i spisania wszystkich przekazywanych dotychczas ustnie opowiadań powstały hadisy. Autentyczny hadis, składa się z dwóch części: z tekstu właściwego (matn), który zawiera dokładny opis jakiegoś czynu lub wypowiedzi Muhammada, oraz z łańcucha świadków (isnad), którzy dany hadis przekazywali, warto nadmienić, iż życiorysy świdków badano niezykle starannie, sprawdzając, czy byli uczciwi i mogli się spotkać z tym od kogo przejęli daną wiadomość i z tym komu ją przekazali. Zwykle taki isnad ujmowano w następującej formie „Opowiadał mi A, że słyszał od B, któremu to opowiedział C, że słyszał od boskiego Proroka mówiącego…”. Takie dokładne przytaczanie tradycji miało gwarantować ich prawdziwość. Co prawda, z czasem pojawiało się wiele wątpliwości, co do autentyczności niektórych. W tym czasie było już wiele powodów do nadużyć choćby względy polityczne, ambicje osobiste, które nierzadko stawały się pretekstem do gubienia, wypaczania czy nawet wymyślania hadisów. Falsyfikatorzy nie mieli zbytnich trudności do stworzenia łańcucha tradycji. Niemniej jednak dzięki wytrwałej pracy krytyków powstawały biografie takich świadków. Dzięki nim znamy koleje życia ok. 30 tysięcy pierwszych czterech lub pięciu pokoleń wyznawców. Interesującym wydaje się fakt, iż muzułmańscy twórcy owych zbiorów tradycji, koncentrując się głównie na wiarygodności świadków, zupełnie nie kontrolowali poszczególnych hadisów od strony treści. I tak często w zbiorach tradycji pojawiają się wypowiedzi Muhammada często sobie przeczące. Pod koniec pierwszej dekady naszej ery zebrano, usystematyzowano oraz zredagowano hadisy. Ostatecznie zaakceptowano sześć, a spośród nich dwa, obok Koranu, są szczególnie cenione. Reasumując, życie i działalność Muhammada można odtworzyć dość dokładnie, przynajmniej od jego przeniesienia się do Medyny. Mimo falsyfikatów, hadisy dostarczają także wielu wiarygodnych informacji, które ukazują Proroka nie tylko jako zesłańca Bożego, ale także, jako człowieka z krwi i kości, ze wszystkimi ludzkimi zaletami i słabościami.

Życie i działalność Proroka...

               Muhammad urodził się ok. 570 r. (niektóre badania dziejów Arabii wskazują datę urodzin o rok lub dwa wcześniejszą). Ojciec Proroka, Abdullah ibn al-Muttalib, pochodził ze znacznego, choć zubożałego rodu Haszymitów, od którego wywodzi się dynastia panująca przez wiele wieków w Jordanii, zmarł jeszcze przed narodzeniem swego pierworodnego syna wracając z podróży handlowej do Syrii. Matka, Amina, również szybko odeszła, pozostawiając osieroconego syna w wieku 6 lat. Mały Muhammad trafił pod opiekę dziadka (zmarł, trzy lata później), po nim wychowaniem chłopca zajął się stryj Abu Talib. Jako dwudziestolatek, Muhammad poszedł na służbę do bogatej wdowy po kupcu, Hadidży a po pięciu latach został jej mężem. On miał wtedy 25, ona 40 lat. Dzięki majątkowi żony pozbył się kłopotów finansowych. Hadidża była jego wierną i oddaną towarzyszką życia. Do jej śmierci Prorok żył w związku monogamicznym. Warto nadmienić, że tylko Hadidża urodziła Muhammedowi dzieci, z żadną kolejną żoną (a było ich ponad dziesięć) nie miał więcej potomstwa. Pierwsze swoje objawienie przeżył Muhammad w wieku 40 lat. Jak podaje Koran: we śnie nawiedził Proroka anioł Gabriel (Dżibril), który przekazał mu formalne posłannictwo apostolstwa. Niedługo potem doszło do kolejnego objawienia, które tak przeraziło Muhammada, że uciekł do domu. (w tym miejscu warto wyjaśnić, iż Prorok lubił samotność i bardzo często oddawał się rozmyślaniom w swoim ulubionym miejscu – w małej grocie, na wzgórzu Hira, w pobliżu Mekki). Po drugim objawieniu zrozumiał, że został wybrany przez Allacha, aby być prorokiem swego ludu. Do pierwszych jego uczniów należeli żona Hadidża oraz kuzyn Abu ibn Talib. Większość mieszkańców Mekki przyjęła nowego proroka z nieufnością, pogardą a nawet z otwartą wrogością. Stopniowo Mahomet pod pozorem walki z bałwochwalstwem zaczął głosić konsekwentny monoteizm i zerwał całkowicie z wiarą swoich współplemieńców. Wrogość przekształciła się w otwartą walkę, dlatego Prorok mniej zdecydowanym zwolennikom kazał opuścić Mekkę. Sam, niezrażony prześladowaniami i niepowodzeniem kontynuował swoje posłannictwo, rozszerzając swe wpływy na okoliczne miasteczka.

Hidżra...

                Prorok, wiedząc, że w rodzinnej Mekce już nic nie zyska, zdecydował się przenieść do Jatrib (miasteczka, położonego ok. 300 km na północ od Mekki), którego mieszkańcy, w dużej części, z zainteresowaniem przyjęli nowe poglądy. We wrześniu 622r. przybył do miasta, które potem nazwano „Mistem proroka” (mainat an-nabi). Od jego arabskiej nazwy używa się formy Medyna, oznaczającej po prostu „miasto”. Wydarzenie to – czyli owo przeniesienie (według niektórych ucieczkę) Mahometa z Mekki do Medyny, nazwano hidżra („ucieczka”; „zerwanie”). Stało się ono punktem wyjścia dla dzisiejszej muzułmańskiej rachuby czasu. W Medynie zmienił się charakter działalności Muhammada, wcześniej opierał się głównie na swoich wizjach, teraz zaczął działać jako praktyczny polityk i stopniowo stawał się bardziej mężem stanu niż prorokiem. Mahomet i jego zwolennicy zerwali ze starą organizacją rodową i założyli nową społeczność, zwaną po arabsku umma („zgromadzenie”), której podstawą były założenia religijne, wspólne wierzenia i praktyki kultowe. . powstanie nowego porządku było przyczyną świętej wojny o nową religię – islam, z ludnością Mekki. Na tym tle doszło do kilku starć, z których Prorok i jego zwolennicy wyszli obronną ręką. Niedługo potem Mahomet popadł w konflikt z gminą żydowską w Medynie, której członkowie pozytywnie przyjmowali działania społeczne i polityczne, nieakceptowana jednak była nowa religia. Ostatecznie część Żydów wybito, a resztę wypędzono z miasta. Nastąpiła wtedy całkowita arabizacja i nacjonalizacja islamu. Prorok zerwał wszelkie związki z judaizmem i chrześcijaństwem. Sobotę zastąpiono piątkiem, ramadan uznano za miesiąc postu, zamiast trąb i dzwonów wprowadzono nawoływanie z minaretu, a modlić się należało z twarzą zwróconą w stronę Mekki (a W Medynie nauczanie Muhammada zmieniało coraz bardziej swój charakter. Częściej poruszał problemy uporządkowania życia społecznego m.in. sprawy dziedziczenia, małżeństwa, traktowania sierot, niewolników itp. Będąc u szczytu sławy prowadził skromny tryb życia, zawsze też był dostępny dla ludu. Sam był człowiekiem niewykształconym i nigdy tego nie ukrywał. Uważał się tylko za prostego człowieka, którego Bóg wybrał na swojego wysłańca, ale z tego tytułu nie rościł sobie żadnych pretensji do bezgrzeszności czy nieomylności, gdyż właśnie przez jego słabość uwalniała się wielkość Boga i wielkość jego wybrania, o której był głęboko przekonany. Z czasem pojął jeszcze kilka nowych żon; jedne z miłości, inne ze względów politycznych. Wśród tych pierwszych szczególnie ukochaną była Ajsza, młoda córka Abu Bakra. Codzienne zachowanie Proroka stało się przykładem uznanym za prawo, którego miliony ludzi przestrzegają do dziś… w trzy miesiące po powrocie z pielgrzymki do Mekki (wcześniej ją podbiwszy) nagle zachorował i zmarł (8 czerwca 632r.) Z religijnej społeczności Medyny wyrosło wielkie państwo islamu, wszyscy do niego należący byli braćmi, bez kapłanów, hierarchii oraz centralnej stolicy. Ośrodkiem modlitw, przewodzonych przez imama, uczyniono meczet.

Koran...

              Wyznawcy islamu, czyli muzułmanie, uważają Koran za objawione słowo Boga. Nazwa tej świętej księgi pochodzi od arabskiego terminu Qur’an (czyt.kuran), oznaczającego dosłownie „czytanie”. Ponoć dopiero słuchając głośnej recytacji można należycie ocenić piękno języka, który wydaje się niezrównany dzięki swojej sile, która tkwi w ekspresyjności, rytmie i melodyjności. Tych wszystkich cech nie można przekazać w tłumaczeniu, dlatego nie ma żadnego innego przełożenia poza oficjalnym przekładem na język turecki. Pod względem objętości można porównać Koran z Nowym Testamentem. Jest to księga jednolita, na którą składa się 114 rozdziałów zwanych surami, których porządek jest mechaniczny i zależny od ich długości (najdłuższe sury znajdują się na początku, najkrótsze na końcu księgi). Tylko pierwsza sura stanowi wyjątek, jest stosunkowo krótka, ponadto stanowi modlitwę. Krótsze sury których jest 90 powstały w okresie działalności Mahometa w Mekce, ich głównym tematem są: jedyność Allacha i jego przymioty, moralne obowiązki człowieka oraz przyszła zapłata (nagroda). Pozostałe 24 sury pochodzą z okresu pobytu Proroka w Medynie, ich treścią jest materiał prawodawczy, twierdzenia teologiczne i przepisy obrzędowe. Koran zwalcza gwałtownie politeizm, przy tej okazji nie pomija także chrześcijańskiej doktryny o Trójcy Św., którą neguje i odrzuca. Dopuszcza jednak istnienie aniołów i demonów (dżinnów) oraz diabła.

Bóg muzułmanów...

              Allach jest panem wszystkiego, wszechmocnym i wszechwiedzącym, a człowiek jest jego sługą. Ponadto jest miłosierny i cierpliwy. Jest Bogiem, który przebacza i pobłaża, ale jego miłość przyćmiewają przymioty wyrażające jego potęgę i majestat. Ma on 99 wspaniałych imion, wyrażających taką samą liczbę przymiotów. Dlatego różaniec muzułmański składa się z tyluż właśnie paciorków, odpowiadającym tym imionom. To Allach stworzył świat i otacza ludzi swą opieką, to On z góry ustalił wiarę i niewiarę, szczęśliwość wieczną i potępienie, taka jest doktryna islamu: uległość i poddanie się woli Boga. Anioły i demony Koran mówi o stworzeniu człowieka z pyłu, a dżinna (złego ducha) z ognia, jednakże nigdzie nie ma wzmianki o tym, skąd wzięli się aniołowie (malaika; w l.poj. malak). W dziełach teologów muzułmańskich odnajdujemy jednak wyjaśnienia. Ajsza, żona Mahometa, oświadczyła, że Prorok przed śmiercią powiedział, że dżinny powstały z ognia, natomiast aniołowie ze światła. Aniołowie są boskimi posłańcami, poruszającymi się dzięki specjalnej sile danej im przez Allacha (nie zaś skrzydłami jak twierdzą europejscy religioznawcy). Rola aniołów w islamie jest bardzo duża. Anioł Gabriel przybył do Mahometa z boskim objawieniem. Jedną z funkcji aniołów jest wykonywanie kar na człowieku. Dżinn jest diabłem a nie zbuntowanym aniołem. Eschatologia Nauka o sądzie i ostatecznej zapłacie stanowi jeden z głównych punktów Koranu. Dzień sądu ostatecznego mają poprzedzić wielkie wstrząsy w całej naturze, powstaną umarli, aby stanąć przed Allachem, który ich osądzi. Dobrzy dostaną się do raju, gdzie „będą spoczywać na haftowanych złotem poduszkach, będą im usługiwać wiecznie młodzi chłopcy z czarami, dzbanami i kielichami pełnymi jasnego trunku, od którego nie dostaje się zawrotów ani bólów głowy, z owocami i drobiem, i będą tam także czarnookie dziewczyny (hur – stąd hurysy). Źli zaś, zostaną skazani na męki w ogniu piekielnym i nie zaznają innej wody prócz wrzątku i ukropu.

Zakazy i nakazy Koranu...

              Mahomet wprowadził w Koranie zakaz picia wina oraz uprawiania gier hazardowych, dwie słabostki najdroższe, po kobietach, arabskiemu sercu. Wspomniał także o świętej wojnie (dżihad) jako obowiązku walki z bronią w ręku o „drogę Allacha”. Przebaczenie można uzyskać dzięki wstawiennictwu Proroka i aniołów. Obowiązki religijne muzułmanina wyznacza pięć filarów (ar. arkan):

1. Wyznanie wiary (szarada)

„nie ma Boga prócz Allacha, Mahomet jest jego prorokiem” – wypowiedzenie tej formuły i przyjęcie jej czyni tego, kto ją wypowiada, muzułmaninem.

2. Modlitwa (salat)

Pięć razy dziennie wierny muzułmanin musi obrócić swą twarz ku Mekce i odmówić modlitwę (składa się ona z ustalonych formuł, recytowania pierwszej sury Koranu, wyznania wiary i błogosławienia proroka) w połączeniu z pokłonami, padaniem na kolana i prostracją, czyli padaniem na twarz. Obowiązkiem jest również modlenie się w języku arabskim, niezależnie od tego, jaki jest ojczysty język wyznawcy. Najczęściej używaną modlitwą jest pierwsza sura Koranu, zwana faticha podobna do chrześcijańskiego „Ojcze nasz”: Imię Allacha miłosiernego, litościwego. Chwała Allachowi, władcy świata, Miłosiernemu, litościwemu. Królowi sądnego dnia Tobie oddajemy pokłon, Ciebie błagamy o pomoc. Prowadź nas prostą drogą, Drogą tych, którym okazujesz łaskę, A nie drogą tych, których doświadczył Twój gniew, Ani drogą błądzących. Podwójną wartość ma modlitwa odmawiana w nocy, ponieważ jest czynem dobrowolnym. Piątkową modlitwę należy odmawiać w meczecie (jest ona modlitwą publiczną, odmawia się ją w południe, obowiązuje wszystkich mężczyzn, choć są również wyodrębnione miejsca dla kobiet), w inne dni tygodnia, wszędzie tam, gdzie się człowiek znajduje.

3. Jałmużna (zaka z aramejskiego „datek dla biednych”)

Początkowo była uczynkiem dobrowolnym, rozwinęła się w oowiązkowy podatek od majątku. Ustalono, że ma wynosić przeciętnie ok. 2,5% dochodu. Przeznaczana jest głównie na potrzeby biednych i chorych.

4. Post (saum)

Polega na całkowitym powstrzymaniu się od jedzenia i picia, od wschodu do zachodu słońca w dziewiątym miesiącu roku muzułmańskiego zwanym ramadan („palący”). W nocy zakaz nie obowiązuje.

5. Pielgrzymka (hadżdż)                         

Przynajmniej raz w życiu każdy muzułmanin, obojga płci, zdolny do odbycia pielgrzymki, powinien odwiedzić Mekkę o ustalonej porze roku. Obejmuje ona pewne określone elementy: przywdzianie szaty pielgrzyma (ihram) i wejście w święty stan, siedem okrążeń Kaaby i ucałowanie świętego kamienia, siedmiokrotne przebycie drogi pomiędzy pagórkami Safa i Marwa, marsz do góry Arafa, oddalonej o 18 km od Mekki, gdzie wygłaszane jest kazanie, powrót do sanktuarium Muzdalifa (pół drogi do Mekki) gdzie spędza się noc na czuwaniu, następnie do sanktuarium Mina, gdzie odbywa się ceremonia rzucania do doliny kamieni na trzy stosy, co ma oznaczać ukamienowanie szatana, a na koniec ofiara z wielbłąda, owcy lub innego rogatego zwierzęcia, które spożywa się na wspólnej uczcie ofiarnej. Do pielgrzymki należy też odwiedzenie grobu Proroka w Medynie. W tym samym czasie, gdy w Mekce pielgrzymi zabijają zwierzęta ofiarne, cały świat muzułmański obchodzi tzw. Wielkie święto (al-id al-Kabir) albo święto ofiar (id al-adha lub id al-qurban), podczas którego, daje się i otrzymuje podarunki oraz odwiedza cmentarze. Jeszcze ważniejszym świętem jest tzw. Małe święto lub święto przerwania postu (id al-fitr) pod koniec miesiąca ramadan.

Obrzezanie – jest zwyczajem powszechnie przestrzeganym przez muzułmanów, choć nie ma takiego nakazu w Koranie.

Życie codzinne...

             Ważne miejsce w religii muzułmańskiej zajmują przepisy i zasady określające takie czynności człowieka, jak: jedzenie; picie; ubieranie się; higiena osobista itp. przepisy te mówią że odpowiednie zachowanie owych wyznaczników wpływa na charakter człowieka oraz na całokształt życia społecznego. Koran dość wyraźnie reguluje sprawę jedzenia: zabrania spożywania padliny, krwi zwierzęcej oraz mięsa wieprzowego. Zgodnie z prawem muzułmańskim zwierzęta przeznaczone na rzeź muszą być ubite w taki sposób aby wszystka krew z nich wypłynęła. Jest nawet specjalny ubój rytualny, który zawiera bardzo szczegółowy plan według którego zwierzę zostaje pozbawione życia poprzez przecięcie czterech elementów anatomicznych gardzieli (tchawicy, przełyku, tętnicy i żyły). Specjalne przepisy mówią też o sposobie polowania na dzikie zwierzęta. Prawo muzułmańskie zabrania spożywania mięsa ze zwierząt drapieżnych (posiadających kły) i z drapieżnych ptaków (posiadających szpony). Mięso osła i muła jest zabronione do spożywania pod jakąkolwiek postacią. Najnowsze przepisy są coraz liberalniejsze, niemniej jednak są jeszcze gminy, w które posiadają specjalne listy zwierząt zakazanych do spożycia Dobre maniery przy jedzeniu obowiązują każdego wyznawcę Allacha. Do głównych obowiązków należą umycie rąk oraz modlitwa - przed posiłkiem i tuż po nim. Przepisy precyzują również sposób jedzenia. I tak: człowiek winien jeść prawą ręką i znajdować się w pozycji siedzącej. Zasady religii muzułmańskiej wykluczają picie alkoholu, co więcej wyznawcy islamu nie powinni trudnić się również jego dystrybucją. W sprawach ubioru islam jest bardzo zróżnicowany w zależności od regionu. To raczej codzienne zwyczaje narzucają głównie bardzo ostre, niepisane, lecz ściśle przestrzegane zasady. W niektórych krajach kobiety przez długi czas nosiły zasłonę na twarzy, tzw. niqab. Nowsze badania wskazują, że zasłonę zapożyczyli Arabowie wraz z instytucją haremu z bogatego i zepsutego Bizancjum (gdzie zasłona miała odróżniać kobietę wolną od niewolnicy). Obecnie egipskie kobiety nie noszą już owych zasłon.

Meczet...

            Już Mahomet wybudował meczet w Medynie, później wznoszono meczety wraz z ekspansją religii. Ich style budowy się zmieniały, jednak we wszystkich wspólna jest: nisza (mihrab), wskazująca kierunek na Mekkę (qibla), a więc i kierunek modlitwy, ambona (minbar), z której podczas piątkowych mszy wygłasza się kazanie (hutba). Przy świątyni są zbiorniki z wodą do obmywań, poprzedzających modlitwę oraz minaret (ar. manara), czyli wieża, z której muezin wzywa do modlitwy.