Kultura i tradycje w Egipcie

Mumifikacja

Ważnym elementem wiary Egipcjan w życie po śmierci był fakt, iż uważano za niezbędne jak najlepsze zachowanie ciała. To, w praktyce, doprowadziło do mumifikacji, która była bardzo skomplikowanym procesem. Tradycyjny jego przebieg trwał 70 dni.

Istniały trzy sposoby mumifikacji, w zależności od pozycji społecznej zmarłego. Dla biednych proces ten był prosty i niestety nieefektywny: usuwano wnętrzności zmarłemu, a następnie pozostawiano ciało na pustyni, do całkowitego wyschnięcia. Bogaci i szlachetnie urodzeni mieli prawo do specjalnej mumifikacji, jednak najdoskonalsza jej forma była zarezerwowana dla faraonów… Odbywała się ona w miejscu zwanym „per-neter” lub „dom boga”. Najpierw robiono małe nacięcie z boku podbrzusza, przez które usuwano większość organów oprócz serca i nerek. Mózg usuwano poprzez rozpuszczenie go winem z daktyli czyli kwasem octowym. Takie organy jak wątroba, żołądek, płuca i jelita były również balsamowane i umieszczane oddzielnie w czterech specjalnych wazach, zwanych dziś urnami kanopskimi. Serce, które dla starożytnych Egipcjan było miejscem inteligencji i wiedzy było również balsamowane i wracało do mumii, ponieważ było niezbędne na Sądzie Ostatecznym, kiedy ważono je na „wadze sprawiedliwości”. Następnie ciało przysypywano grubą warstwą soli, która ściągała całą wodę. Ten proces zajmował od 30 do 40 dni. Po kompletnym wysuszeniu ciała, kapłani zaczynali jego odnowę… wnętrze wypychano płótnem lnianym i żywicą, aby zachować naturalny kształt ciała, skórę smarowano olejami, a w oczodoły wkładano wykute z kwarcu oczy, na palce rąk i stóp zakładano złote naparstki.

Tak przygotowane ciało było gotowe do bandażowania. Ten, dość długi rytuał, trwał 15 dni, w ciągu których owijano zwłoki długimi, wąskimi, płóciennymi pasami (każdą kończynę oddzielnie, podobnie palce rąk i stóp, następnie obie nogi razem).

Mumia faraona miała ramiona zawsze skrzyżowane na piersi, a szlachetnie urodzonym układano ręce wzdłuż tułowia. Pomiędzy warstwy bandaży wkładano ochronne amulety i biżuterię, później całą mumię pokrywano płótnem. Na głowę zakładano złotą maskę, często zdobioną cennymi kamieniami…

Starożytni mumifikowali również ciała zwierząt, na zdjęciu mumia świętego krokodyla w świątyni boga Sobka w Kom Ombo...

Kobieta w Egipcie, muzułmanka

        W dzielnicach turystycznych (w hotelach na bazarach i w większości sklepów) nie widać kobiet. Pracują sami mężczyźni... W takim razie gdzie są? jak spędzają czas? pracują? dlaczego w oczach wyznawców innych religii uchodzą za uciemiężone?...

W Egipcie, gdzie dominuje patriarchat, kobieta nie jest traktowana na równi z mężczyzną. Mają niewiele praw a cały ich świat podporządkowany jest mężowi...

Już od najmłodszych lat małe dziewczynki wychowywane są na żony: gotują i prowadzą dom, opiekują się młodszym rodzeństwem, w międzyczasie uczą się w szkole. Po pierwszej miesiączce zakładają na głowę chusty. Już jako prawie dorosłe kobiety wydawane są za mąż. Małżeństwo jest albo z góry ustalane na wiele lat wstecz, kiedy panienki poznają swoich przyszłych mężów, bądź zapisywane są do miejsowej swatki, która zapoznaje przyszłych małżonków. Dopiero po zawarciu związku kobieta i mężczyzna mogą przebywać sami, bez obecności osób trzecich, a nie jak dotychczas, gdzie zawsze towarzyszyła im swatka, bądź inni członkowie rodziny.

Ubranie częścią wiary...

Muzułmanki zakrywając swoje ciało (bardzo konserwatywne także twarzi dłonie) określają swoją religijność:

Księgi Koranu głoszą:

"Powiedz wierzącym kobietom, żeby spuszczały skromnie swe spojrzenia i okrywały części ciała"

"O synowie Adama! Niech Was nie skusi szatan, jak wówczas, gdy wyprowadził waszych rodziców z Ogrodu, zdejmując z nich ubiór, by im ukazać ich nagość"

 Koran, nie wspomina nic o chustach, mówi jednak, że kobiety mają zasłaniać swoje "ozdoby". Interpretacja tych zapisów zależy jednak od szerokości geograficznej, prawa, nurtu islamu czy lokalnych tradycji.

Prawo islamu miejsca zakryte określa mianem "awra" (czyt. aura), która znaczy miejsce wstydliwe. Najbardziej ortodoksyjni twierdzą, że to niemal całe ciało... Kobieta, nie powinna być jednocześnie ubrana i nieubrana, co oznacza zakaz noszenia ubrań przejrzystych i nie kryjących kształtów ciała. Strój zaś, nie powinien zdobić bo pielęgnuje próżność w kobiecie. Podobnie jak u Żydów, muzułmanki nie mogą nosić spodni i wszystkich rzeczy, które zamazują różnice między kobietą a mężczyzną. W hadisach Prorok przeklina kobiety wytatuowane i depilujące się...

Zwyczaj okrywania ciał muzułmanie prawdopodobnie przejęli od podbitych bizantyjskich chrześcijan i Persów. To w ich społecznościach, kobieta miała prawo zasłaniać twarz przed niepożądanymi spojrzeniami. Z czasem, to prawo, stało się według wielu muzułmańskich prawodawców obowiązkiem. Różne narody wykształciły rozmaite formy zasłon...

Burka... Jest rodzajem nieprzeźroczystego materiału zakrywającego całą głowę z wyjątkiem niewielkiej szpary na oczy. Jej bardziej skrajną wersją jest burka afgańska. Jak wielka płachta zarzucona kobiecie na głowę opada do samych stóp. W miejscu szczeliny umożliwiającej widoczność, wszyta jest drobna kratka niepozwalająca dostrzec oczu kobiety.

Niqab... Podobnie jak burka zasłania twarz. Jest kwadratowym kawałkiem materiału przewiązanym z tyłu głowy i noszonym tylko w połączeniu z chustą. Istnieją dwa rodzaje nikabu: połowiczny, pozostawiający odkryte czoło i oczy oraz całkowity tylko z otworkami na oczy. Zwyczaj ten wywodzi się najprawdopodobniej z interpretacji słów Aiszy (jednej z żon Proroka): "Gdy objawione zostało: ‘Powiedz wierzącym kobietom, żeby spuszczały skromnie swoje spojrzenia i strzegły swojej czystości’ kobiety odcięły skrawki swych spódnic i zakryły nimi swe twarze."

Czador... Jest dużą, zwykle czarną połówką koła z materiału, noszoną otwarciem z przodu. Czador nie ma otworów na ręce ani zamknięć, jest utrzymywany na ciele za pomocą rąk lub zębów lub przez owinięcie jego końcówek wokół pasa. Najczęściej z tym strojem spotkać się można w Iranie. Młode, pracujące kobiety wybierają zwykle nieco wygodniejsze formy ubioru.

Hadżib... Jest nie tylko ogólną nazwą odnoszącą się do skromności stroju muzułmanki, ale również oznacza chustę na głowę.

Kobiety w Egipcie, widząc aparat fotograficzny czy turystę gotowego robić im zdjęcia, na wszelki wypadek odwracają się plecami bądź zawczasu prezentują swoje niezadowolenie... Prezentujemy kilka zdjęć, na których udało nam się uchwycić panującą modę i urodę kobiet Egiptu... 

 *                *                 *

W krajach muzułmańskich przez wieki praktykowano różnego rodzaju rytuały magiczno-religijne. We współczesnym świecie odeszło się od stosowania niektórych obrzędów... warto poświęcić starym tradycjom chwilę uwagi... (choćby po to by zobaczyć jak wielka jest różnica kulturowa między religiami czy krajami)

Narodziny dziecka...

Na północy Afryki był dość rozpowszechniony zwyczaj, iż mąż kobiety rodzącej moczy w wodzie swą prawą stopę, którą następnie podaje się do wypicia kobiecie. Woda ma ułatwić poród, gdyż niesie za sobą błogosławieństwo (baraka) męża. Inne obrzędy, związane z trudnościami z urodzeniem dziecka, mówiły o wypijaniu przez kobiety, wody nalanej do buta swego męża, kładzeniu buta pod poduszkę rodzącej.

Narodziny dziecka witane są z wielką radością, w większości społeczeństw muzułmańskich z większą radością przyjmuje się narodziny chłopca, zwłaszcza, jeśli jest to pierwsze dziecko. Jednakże są i społeczeństwa, które uważają, że prawdziwym błogosławieństwem jest przyjście na świat dziewczynki.

Ciekawostka: po nadaniu imienia chłopcu, np. Ahmad, odtąd jego ojca nazywają Abu Ahmad, tzn. ojciec Ahmada.

Narodziny dziecka muzułmańskiego odbywają się zazwyczaj w domu. Poród przyjmuje akuszerka, a w środowiskach wiejskich bądź oddalonych od większych miast, prawie zawsze asystuje stara, doświadczona kobieta. Tuż po urodzeniu, niemowlę jest kąpane, pokazane matce, a następnie członkom rodziny. Dawniej po zaprezentowaniu dziecka domownikom, akuszerka, wkraplała niemowlęciu niewielką ilość soku cytrynowego do oczu, a do buzi troszeczkę oliwy, miodu, mleka lub innego produktu spożywczego. Sok z cytryny miał zapobiegać chorobom oczu, a produkty żywnościowe zapewnić miały dostatek i bogactwo.

Jedną z pierwszych czynności matki bądź innego opiekuna było wygłoszenie do prawego ucha adhanu (ogłoszenie, zawiadomienie) – apel do modlitwy, który brzmi następująco:

Allahu akbar (Allah jest największy – wymawiane cztery razy)

Aszhadu an la ilaha illa-Llah (Zaświadczam, że nie ma Boga, prócz Allaha – wymawiane dwa razy)

Aszhadu anna Muhammadan Rasulu-Llah (zaświadczam, że Mahomet, jest wysłannikiem Allaha – wymawiane dwa razy)

Chajja ala-s-salat (Powstań do modlitwy – wymawiane dwa razy)

Chajja ala-l-falach (Powstań dla przyjęcia dobra – wymawiane dwa razy)

i na koniec Allahu akbar la ilaha illa-Llah

; a do lewego iquamy (przygotowanie do modlitwy) – brzmi podobnie jak adhan z dodatkową frazą: quad quamati-s-salat (Modlitwa jest już przygotowana – wymawiane dwa razy).

W czasie od siedmiu dni do roku po urodzeniu następują postrzyżyny i z tej okazji rodzice obdarowywali biednych pieniędzmi lub ofiarowali barana na ucztę dla biednych i przyjaciół.

W niektórych społecznościach muzułmańskich obcięcie włosów uważa się za zabieg oczyszczający dziecko od wszystkiego co nieczyste, u innych te praktyki są w ogóle nieznane. Niemniej wierzono w szczególną moc, jaka tkwi we włosach, których ścięcie kojarzono z pozbawieniem człowieka odporności na różne choroby. Pielgrzymi udający się do Mekki, najczęściej przed wyruszeniem w drogę golili głowy, ponieważ w czasie drogi zakazane było strzyżenie i czesanie włosów.

Kolejnym ważnym wydarzeniem w życiu małego dziecka (tu chłopca) jest obrzezanie. Czas i wiek w którym się ono odbywa jest zróżnicowany. Zwyczaj ten jest bardzo stary i sięga czasów przedmuzułmańskich. Koran bowiem ani razu nie wspomina o obrzezaniu. Wcześniej dla mężczyzny było hańbą jeśli nie był poddany temu zabiegowi.

Nauka czytania i pisania zaczyna się po czwartym roku życia na podstawie Koranu. Naturalnie w dzisiejszych czasach, przy coraz nowocześniejszym systemie oświaty rola Koranu ciągle maleje.

Małżeństwo...

W życiu społecznym instytucja małżeństwa zajmuje szczególne, bardzo ważne miejsce. Celibat (tabattul) został wyraźnie zabroniony, powiedział Prorok: „(...) Ktokolwiek z was posiada środki na utrzymanie żony, powinien ożenić się. Ten, który wstępuje w związek małżeński udoskonala swoją wiarę. Związek małżeński rozszerza przyjaźń z innymi ludźmi.

Według wiary islamu Allah stworzył jeden byt: mężczyznę i kobietę z siebie. Celem małżeństwa ma być pomnażanie rodzaju ludzkiego w ścisłym powiązaniu z różnymi elementami rozwoju społeczeństwa ludzkiego, składając się na całość cywilizacji ludzkiej. W Koranie miłość określona jest jako „znak od Boga”, w rozważaniach teologów muzułmańskich idee tzw. „wolnej miłości” określane są jako dekadenckie obyczaje Europy, które doprowadzą te cywilizacje do upadku.

W czasach przedislamskich plemiona arabskie znały wiele typów i form małżeństwa. Oprócz małżeństwa stałego istniały: małżeństwo okresowe (mut'a) z czasowym przekazaniem żony innemu mężczyźnie aż do czasu zajścia w ciążę (istibza), poligamiczny związek grupy mężczyzn (najwyżej dziesięciu) z jedną kobietą oraz małżeństwo mężczyzny z kobietą lekkich obyczajów po urodzeniu przez nią dziecka. Małżeńskie prawo muzułmańskie odrzuciło wszystkie te formy, poza stałym i w zmodyfikowanej formie czasowym lub okresowym małżeństwem.

Koran bardzo dokładnie określa, z kim nie wolno zawierać związku małżeńskiego: „Zabrania się wam wstępowania w związki małżeńskie z waszymi matkami, córkami, siostrami, stryjenkami i ciotkami, z ciotkami waszych sióstr i braci, z waszymi mlecznymi matkami (te, które wykarmiły ich własną piersią) z matkami waszych żon i z pasierbicami i z żonami waszych synów”.

Odnośnie małżeństw mieszanych z innowiercami Koran zabrania małżeństwa na zasadzie „kojarzenia innych bogów z Allahem” Prorok mówi: „nie wchodź w związki małżeńskie z bałwochwalczyniami, dopóki nie uwierzą”. Współczesne dzieła teologiczne różnie traktują ten problem, niektórzy uważają, że muzułmanie mogą wchodzić wiązać się jedynie z chrześcijanami i wyznawcami judaizmu, inni dopuszczają małżeństwa z buddystami.